Wielki Post to najważniejszy czas przygotowania duchowego w ciągu roku liturgicznego. Trwający czterdzieści dni okres skupienia, refleksji i nawrócenia poprzedza święta Zmartwychwstania Pańskiego. Choć Wielki Post postrzegany jest jako jednolita całość, Kościół – zarówno w liturgii, jak i w duchowości – wyróżnia w nim dwa zasadnicze etapy: część pokutną i część pasyjną.
Jako organiści, jesteśmy powołani do tego, by ten wewnętrzny rytm Wielkiego Postu oddać także w śpiewie. Dobór pieśni w tym czasie nie jest przypadkowy – powinien współgrać z teologicznym przesłaniem poszczególnych tygodni.
Pierwsza część Wielkiego Postu ma charakter pokutny. Rozpoczyna ją Środa Popielcowa z wymownym gestem posypania głów popiołem, któremu towarzyszą słowa: "Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię". Tematem przewodnim tego okresu jest wewnętrzne nawrócenie, modlitwa, post i jałmużna.
W tym czasie warto wybierać pieśni, które podkreślają skruchę serca, pokutę i pragnienie przemiany. Doskonałymi utworami są tu:
Śpiewy powinny być stonowane, utrzymane w spokojnym tempie i pokornym nastroju. W wielu parafiach w tym czasie rezygnuje się z gry na instrumentach innych niż organy, ograniczając akompaniament do minimum.
Począwszy od V Niedzieli Wielkiego Postu, wchodzimy w część pasyjną. Liturgia staje się bardziej skupiona na męce Chrystusa. W wielu kościołach zasłania się krzyże, a akcent duszpasterski przesuwa się z tematu pokuty na kontemplację cierpienia Jezusa.
W tym okresie śpiew nabiera jeszcze głębszej wymowy. Pojawiają się pieśni pasyjne, które poruszają serca wiernych:
Warto zadbać o to, by repertuar był odpowiednio dobrany do treści poszczególnych dni – np. w Niedzielę Palmową pieśni powinny odzwierciedlać zarówno triumfalny wjazd Jezusa do Jerozolimy, jak i zapowiedź Jego męki. W Wielkim Tygodniu natomiast akcentujemy dramatyzm wydarzeń paschalnych, szczególnie w liturgii Wielkiego Piątku.
Dla nas, organistów, Wielki Post to wyjątkowy czas, w którym możemy pomóc wiernym przeżyć głębie tego okresu poprzez odpowiedni dobór śpiewów. Naszym zadaniem jest nie tylko wykonywanie utworów, ale przede wszystkim ich świadome przygotowanie: tekstowe, muzyczne i liturgiczne.
Podział Wielkiego Postu na część pokutną i pasyjną to nie tylko teologiczna ciekawostka – to konkretna wskazówka dla praktyki muzycznej. Odpowiednia harmonia śpiewu z duchem liturgii pomaga wiernym lepiej przeżywać misterium paschalne, prowadząc ich od wewnętrznej przemiany do kontemplacji Krzyża.
Niech nasze śpiewy w tym czasie staną się modlitwą – nie tylko naszą, ale całej wspólnoty, która oczekuje Zmartwychwstania.
©Jakub Brandt 2025